BÀ CON ĐANG MẤT TIỀN VÌ 5 SAI LẦM KHI DÙNG THUỐC CHO CẢ ĐÀN

Mua thuốc tốt, pha đúng số gam ghi trên bao bì nhưng đàn vẫn không cải thiện. Một số con khỏe lên, số khác tiếp tục bỏ ăn, tiêu chảy hoặc ho khò khè. Bà con đổi sang thuốc khác, tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng nhưng bệnh vẫn quay lại.

Vấn đề có thể không nằm hoàn toàn ở chất lượng sản phẩm. Trong nhiều trường hợp, thuốc được lựa chọn chưa đúng nguyên nhân, tổng liều tính chưa chính xác hoặc vật nuôi không thực sự tiếp nhận đủ lượng thuốc đã pha.

Khi dùng thuốc cho cả đàn, việc đổ thuốc vào bồn nước hay trộn vào thức ăn mới chỉ là bước đầu. Hiệu quả còn phụ thuộc vào chẩn đoán, tổng thể trọng, lượng ăn uống thực tế, khả năng phân bố thuốc và điều kiện chuồng trại.

Dưới đây là 5 sai lầm có thể khiến bà con vừa tốn tiền thuốc, vừa bỏ lỡ thời điểm xử lý tốt nhất.

SAI LẦM 1: THẤY CÙNG TRIỆU CHỨNG LIỀN DÙNG CÙNG MỘT LOẠI THUỐC

Ho, tiêu chảy, bỏ ăn hay sốt không phải tên bệnh. Đó chỉ là những biểu hiện có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau.

Ví dụ, vật nuôi ho có thể liên quan đến:

Vi khuẩn hoặc Mycoplasma.
Virus.
Bụi và khí độc trong chuồng.
Mật độ nuôi quá cao.
Chuồng bí, thông gió kém.
Nhiệt độ thay đổi hoặc gió lùa.
Nhiều tác nhân cùng xuất hiện.

Tương tự, tiêu chảy có thể bắt nguồn từ nhiễm khuẩn, virus, ký sinh trùng, thức ăn, nước uống, độc tố nấm mốc hoặc thay đổi khẩu phần đột ngột.

Nếu chỉ nhìn triệu chứng rồi sử dụng kháng sinh cho cả đàn, bà con có thể đang chi tiền cho một sản phẩm không tác động đúng nguyên nhân. Kháng sinh không điều trị được bệnh do virus và cũng không thể khắc phục chuồng nuôi nhiều khí độc hoặc nguồn nước bị ô nhiễm.

Bà con lưu ý rằng kháng sinh nên được sử dụng sau khi có đánh giá chuyên môn và chẩn đoán; nhiều bệnh hô hấp, tiêu hóa do virus không thể được chữa bằng kháng sinh.

Bà con nên làm gì?

Trước khi dùng thuốc cho cả đàn, cần thu thập:

Loài, độ tuổi và thể trọng vật nuôi.
Tổng số con và số con có biểu hiện.
Thời điểm bệnh bắt đầu.
Tình trạng ăn uống, hô hấp và phân.
Thân nhiệt nếu có thể đo.
Số lượng con chết.
Vaccine và thuốc đã sử dụng.
Thức ăn, nguồn nước và điều kiện chuồng nuôi.
Hình ảnh hoặc video rõ ràng.

Nếu bệnh kéo dài, tái phát hoặc gây chết bất thường, cần thăm khám, mổ khám hoặc xét nghiệm khi có chỉ định. Đổi thuốc liên tục không thể thay thế việc xác định lại nguyên nhân.

SAI LẦM 2: TÍNH LIỀU THEO SỐ CON NHƯNG BỎ QUA TỔNG THỂ TRỌNG

Một đàn 1.000 con không đồng nghĩa với một liều cố định. Một nghìn gà 500 g và một nghìn gà 2 kg có tổng thể trọng chênh lệch rất lớn.

Nếu sản phẩm hướng dẫn dùng theo thể trọng, tổng lượng cần sử dụng phải được tính từ:

Tổng thể trọng đàn = Số con cần điều trị × Thể trọng trung bình

Sau đó mới áp dụng liều trên mỗi kilogram thể trọng theo nhãn hoặc hướng dẫn chuyên môn.

Ví dụ cách tính

Một đàn có 500 con, thể trọng trung bình 2 kg:

500 × 2 kg = 1.000 kg tổng thể trọng

Nếu sản phẩm được chỉ định ở mức 1 g/10 kg thể trọng thì tổng lượng cho một lần sử dụng là:

1.000 kg ÷ 10 = 100 g

Đây chỉ là ví dụ minh họa cách tính, không phải liều dùng chung cho mọi loại thuốc. Mỗi sản phẩm có thành phần, hàm lượng, đối tượng và hướng dẫn riêng.

Những lỗi tính liều thường gặp

Dùng thể trọng từ đầu lứa nuôi cho đàn đã lớn.
Ước lượng đàn nhẹ hơn thực tế để tiết kiệm thuốc.
Không trừ số con đã chết hoặc chuyển chuồng.
Không xác định rõ liều tính theo ngày hay theo lần.
Nhầm giữa gam sản phẩm và miligam hoạt chất.
Dùng liều của gia cầm cho lợn hoặc ngược lại.
Nhầm liều pha nước với liều trộn thức ăn.

Dùng thiếu liều có thể làm hiệu quả điều trị không đạt yêu cầu. Dùng quá liều vừa lãng phí, vừa làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi và tồn dư thuốc.

WOAH yêu cầu chế độ sử dụng thuốc phải làm rõ liều, khoảng cách giữa các lần dùng, đường dùng, thời gian điều trị và thời gian ngừng thuốc; với điều trị theo đàn, tổng lượng thuốc còn phụ thuộc vào số lượng vật nuôi và thời gian sử dụng.

SAI LẦM 3: CHỈ TÍNH LƯỢNG THUỐC MÀ KHÔNG KIỂM TRA ĐÀN ĂN, UỐNG BAO NHIÊU

Thuốc được pha đúng vào bồn nước không có nghĩa mọi con đều nhận đủ liều.

Những con khỏe thường ăn, uống nhiều hơn. Trong khi đó, những con đang sốt, khó thở, tiêu chảy hoặc suy yếu lại có xu hướng giảm ăn, giảm uống. Kết quả là nhóm cần thuốc nhất có thể tiếp nhận ít nhất.

Hiệu quả dùng thuốc qua nước hoặc thức ăn còn bị ảnh hưởng bởi:

Lượng nước thay đổi theo nhiệt độ.
Lượng thức ăn tiêu thụ theo độ tuổi.
Lưu lượng tại các đầu uống không đồng đều.
Đường ống bị tắc hoặc bám cặn.
Máng ăn phân bố không hợp lý.
Thuốc không được hòa hoặc trộn đều.
Nước có chất lượng không phù hợp.
Dung dịch pha để quá lâu.
Thức ăn có độ ẩm hoặc thành phần làm thuốc phân bố không đồng đều.

Khi pha thuốc vào nước

Bà con cần:

Xác định lượng nước đàn thực sự uống trong khoảng thời gian dùng thuốc.
Kiểm tra bồn, đường ống và đầu uống.
Hòa tan sản phẩm theo đúng hướng dẫn.
Khuấy đều trước khi cấp cho đàn.
Pha lượng vừa đủ dùng trong thời gian quy định.
Không tự ý pha chung nhiều sản phẩm.
Theo dõi những con bỏ uống hoặc uống rất ít.

Khi trộn thuốc vào thức ăn

Bà con nên trộn thuốc với một lượng thức ăn nhỏ trước, sau đó tiếp tục phối trộn vào toàn bộ khẩu phần. Nếu đổ trực tiếp một lượng thuốc nhỏ vào khối thức ăn lớn, thuốc dễ tập trung tại một vài vị trí.

Đặc biệt, những con bỏ ăn hoặc suy yếu nặng có thể không nhận đủ liều qua thức ăn. Nhóm này cần được tách theo dõi và có hướng xử lý riêng từ người có chuyên môn.

Bà con không nên tự tăng nồng độ thuốc trong bồn để “bù” cho những con uống ít. Cách làm này có thể khiến những con uống khỏe nhận lượng quá cao nhưng nhóm bệnh vẫn không đủ liều.

SAI LẦM 4: THẤY ĐÀN ĐỠ LIỀN DỪNG HOẶC KHÔNG ĐỠ LIỀN ĐỔI THUỐC

Sau một thời gian dùng thuốc, đàn bớt ho hoặc phân bắt đầu ổn định, một số bà con dừng ngay để tiết kiệm. Trường hợp ngược lại, mới dùng chưa đủ thời gian đã vội đổi sang thuốc khác vì chưa thấy thay đổi rõ ràng.

Cả hai cách đều tiềm ẩn vấn đề.

Dừng quá sớm có thể khiến quá trình điều trị chưa hoàn tất. Đổi thuốc liên tục lại làm bà con không đánh giá được sản phẩm nào có tác dụng, đồng thời tăng chi phí và nguy cơ sử dụng kháng sinh thiếu kiểm soát.

FAO khuyến nghị thuốc kháng khuẩn chỉ nên được sử dụng khi cần thiết, đúng liều và đủ thời gian được chỉ định.

Những việc không nên tự ý thực hiện

Dừng thuốc ngay khi vừa thấy giảm triệu chứng.
Kéo dài liệu trình vì sợ bệnh quay lại.
Tăng gấp đôi liều để bệnh khỏi nhanh hơn.
Đổi thuốc mỗi ngày.
Dùng lại đơn cũ cho một đợt bệnh mới.
Phối hợp nhiều kháng sinh không có căn cứ.
Sử dụng thuốc còn thừa nhưng không rõ hạn hoặc điều kiện bảo quản.

Nếu điều trị ban đầu không đạt kết quả hoặc bệnh tái diễn, WOAH khuyến nghị phải đánh giá lại chẩn đoán, xem xét xét nghiệm bổ sung và xây dựng kế hoạch mới; không nên mặc định giải pháp là đổi sang một kháng sinh khác. Việc phối hợp kháng sinh cũng chỉ nên thực hiện khi có cơ sở khoa học.

Đánh giá đáp ứng cần dựa trên nhiều dấu hiệu

Sức ăn và lượng nước uống.
Tỷ lệ con mắc mới.
Mức độ hô hấp hoặc tiêu chảy.
Thân nhiệt.
Khả năng vận động.
Số con chết.
Thể trạng chung của đàn.

Không nên chỉ nhìn một con khỏe lên hoặc một triệu chứng giảm để kết luận cả đàn đã khỏi.

SAI LẦM 5: CHỈ DÙNG THUỐC NHƯNG KHÔNG XỬ LÝ NGUỒN GÂY BỆNH

Thuốc có thể tác động lên tác nhân nhạy cảm trong cơ thể vật nuôi, nhưng không thể tự làm sạch nền chuồng, giảm khí độc, thay nước bẩn hoặc ngăn phương tiện mang mầm bệnh đi vào trại.

Nếu nguồn gây bệnh vẫn tồn tại, đàn có thể vừa ổn định đã tiếp tục bị phơi nhiễm.

Bà con cần kiểm tra đồng thời:

Phân và chất thải trong chuồng.
Độ ẩm của nền.
Độ thông thoáng và khí độc.
Mật độ nuôi.
Chất lượng thức ăn.
Nguồn nước và đường ống.
Quy trình vệ sinh, sát trùng.
Người và phương tiện ra vào.
Con giống mới nhập.
Ruồi, muỗi, chuột và động vật trung gian.
Việc cách ly con bệnh.

FAO và WOAH đều xác định vệ sinh, an toàn sinh học, vaccine, quản lý sức khỏe đàn và chất lượng không khí, nước uống là những giải pháp quan trọng giúp giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh.

Nếu không sửa điều kiện chuồng nuôi, bà con có thể rơi vào vòng lặp:

Phát bệnh → dùng thuốc → tạm đỡ → tái nhiễm → tiếp tục đổi thuốc.

Tiền thuốc tăng lên nhưng nguyên nhân gốc vẫn không được giải quyết.

Xem thêm: BENCID 100 – Siêu Sát Khuẩn Khử Mùi Chuồng Trại

KHI NÀO DÙNG THUỐC CHO CẢ ĐÀN MỚI PHÙ HỢP?

Không phải cứ một vài con có triệu chứng là toàn đàn đều cần dùng thuốc.

Quyết định điều trị theo nhóm cần dựa trên:

Tác nhân và tính chất lây lan của bệnh.
Tỷ lệ con mắc.
Mức độ phơi nhiễm trong đàn.
Độ tuổi và thể trạng.
Khả năng tách riêng con bệnh.
Chỉ định của thuốc.
Hướng dẫn của bác sĩ thú y hoặc người có chuyên môn.
Quy định hiện hành đối với thuốc kê đơn.

Trong một số tình huống, điều trị cả nhóm có thể được chỉ định để kiểm soát bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, việc dùng thuốc đại trà chỉ để phòng xa hoặc bù cho chuồng trại chưa bảo đảm là cách sử dụng thiếu trách nhiệm.

WOAH nêu rõ kháng sinh không nên được sử dụng để bù đắp cho kỹ thuật chăn nuôi không phù hợp.

BẢNG KIỂM TRA TRƯỚC KHI PHA THUỐC CHO CẢ ĐÀN

Nội dung cần kiểm tra	Câu hỏi bà con cần trả lời
Hướng bệnh	Đã có đủ căn cứ cho thấy thuốc phù hợp chưa?
Đối tượng	Sản phẩm có chỉ định cho đúng loài và độ tuổi không?
Tổng thể trọng	Đã tính theo thể trọng hiện tại của đàn chưa?
Lượng nước	Đàn thực sự uống bao nhiêu trong thời gian cấp thuốc?
Lượng thức ăn	Những con bệnh có còn ăn đủ để nhận thuốc không?
Đường ống	Đầu uống có tắc, rò rỉ hoặc phân bố không đều không?
Cách pha	Thuốc đã được hòa hoặc trộn đồng đều chưa?
Liệu trình	Đã xác định liều, số lần và thời gian dùng chưa?
Thuốc phối hợp	Các sản phẩm có tương thích và thực sự cần thiết không?
Ngừng thuốc	Đã ghi ngày kết thúc thời gian ngừng thuốc chưa?
Môi trường	Nguồn gây bệnh trong chuồng đã được xử lý chưa?
Theo dõi	Ai ghi lại diễn biến và đáp ứng của đàn?

Nếu chưa trả lời được những câu hỏi này, bà con chưa nên vội cấp thuốc cho toàn đàn.

ĐỪNG QUÊN THỜI GIAN NGỪNG THUỐC

Thời gian ngừng thuốc là khoảng thời gian tối thiểu từ lần sử dụng cuối cùng đến khi vật nuôi hoặc sản phẩm từ vật nuôi được phép đưa vào khai thác theo hướng dẫn.

Tùy sản phẩm, thời gian ngừng thuốc có thể áp dụng cho:

Thịt.
Trứng.
Sữa.
Các sản phẩm có nguồn gốc động vật khác.

Bà con cần ghi rõ:

Ngày bắt đầu sử dụng.
Ngày dùng liều cuối.
Tên sản phẩm và số lô.
Đối tượng được điều trị.
Thời gian ngừng thuốc trên nhãn.
Ngày sớm nhất được phép xuất bán hoặc khai thác.

Không được cho rằng sản phẩm giải độc hoặc bổ gan có thể rút ngắn thời gian ngừng thuốc. Mọi mốc thời gian vẫn phải tuân thủ nhãn và hướng dẫn chuyên môn.

WOAH coi việc ghi nhận và tuân thủ thời gian ngừng thuốc là trách nhiệm quan trọng nhằm kiểm soát tồn dư trong thực phẩm có nguồn gốc động vật.

MEGATECH HỖ TRỢ BÀ CON TÍNH LIỀU VÀ THEO DÕI ĐÀN

Bà con không cần tự mình xử lý mọi phép tính hay đoán bệnh qua một vài biểu hiện.

Khi liên hệ Megatech, đội ngũ chuyên môn và kỹ thuật sẽ hỗ trợ thu thập các thông tin cần thiết như thể trọng, tổng đàn, số con mắc, lượng nước uống, thức ăn, thuốc đã dùng và diễn biến thực tế.

Từ đó, đội ngũ có thể:

Hướng dẫn đọc đúng thông tin trên nhãn.
Hỗ trợ tính tổng thể trọng.
Tính lượng sản phẩm theo quy mô đàn.
Hướng dẫn pha nước hoặc trộn thức ăn.
Theo dõi phản ứng trong quá trình sử dụng.
Nhắc bà con về liệu trình và thời gian ngừng thuốc.
Rà soát thức ăn, nước uống và môi trường chuồng.
Nhận biết những trường hợp cần thăm khám hoặc xét nghiệm.

Hoạt động chuyên môn của Megatech có sự đồng hành của GS.TS. NGƯT. Nguyễn Văn Thanh, chuyên gia với gần 50 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y.

Theo định hướng tư vấn của Thầy, muốn sử dụng thuốc đúng cần đánh giá cả tình trạng đàn, tác nhân nghi ngờ, lịch sử điều trị và điều kiện trang trại. Không nên lấy một phác đồ áp dụng máy móc cho mọi đàn vật nuôi.

Trước khi đổ thuốc vào bồn nước hoặc trộn cho cả đàn, bà con hãy dừng lại và kiểm tra đủ năm yếu tố: đúng bệnh, đúng thuốc, đúng liều, đúng cách và đúng thời gian. Chỉ một mắt xích sai cũng có thể khiến tiền thuốc tăng lên nhưng đàn vẫn không được bảo vệ đúng mức.

Hotline Tư Vấn Kỹ Thuật: 096.868.1302

Fanpage Megatech Việt Nam: Link Fanpage

Liên hệ đội ngũ kỹ thuật Megatech để được tư vấn giải pháp chăn nuôi phù hợp

BLOG - TIN TỨC, THÚ Y - CHĂN NUÔI