Sát trùng là quá trình sử dụng biện pháp phù hợp nhằm làm giảm hoặc bất hoạt mầm bệnh trên bề mặt và trong môi trường. Nhưng để dung dịch phát huy tác dụng, bề mặt cần được làm sạch và sản phẩm phải được sử dụng đúng hướng dẫn.
Theo hướng dẫn an toàn sinh học của FAO, sát trùng không nên được xem là một biện pháp độc lập. Đây chỉ là một bước trong quy trình lớn hơn gồm làm sạch, loại bỏ chất hữu cơ, sử dụng dung dịch đúng cách và để đủ thời gian cho bề mặt khô.
Nếu chỉ phun thuốc lên nền chuồng còn đầy phân, rác và thức ăn thừa, bà con mới thực hiện phần “phun”, chưa hoàn thành đầy đủ công tác sát trùng.
1. CHUỒNG CHƯA ĐƯỢC LÀM SẠCH TRƯỚC KHI PHUN
Phân, nước tiểu, máu, dịch tiết, thức ăn thừa và chất độn chuồng tạo thành lớp chất hữu cơ trên bề mặt.
Lớp bẩn này có thể:
- Che chắn vị trí mầm bệnh tồn tại.
- Ngăn dung dịch tiếp xúc trực tiếp với bề mặt.
- Làm giảm hoạt tính của một số chất sát trùng.
- Giữ độ ẩm và tạo điều kiện cho vi sinh vật tồn tại.
- Khiến nền chuồng nhanh chóng nhiễm bẩn trở lại.
FAO và WOAH đều nhấn mạnh việc loại bỏ chất hữu cơ, cọ rửa nền, tường và thiết bị là điều kiện quan trọng trước công đoạn sát trùng.
Cách khắc phục
Bà con nên thực hiện theo trình tự:
- Di chuyển vật nuôi hoặc vật dụng theo quy trình phù hợp.
- Thu gom phân, rác và thức ăn thừa.
- Cạo bỏ những mảng bẩn bám trên nền, tường.
- Rửa và cọ kỹ các bề mặt.
- Làm sạch máng ăn, máng uống, dụng cụ.
- Để thoát bớt nước và loại bỏ khu vực đọng nước.
- Pha dung dịch sát trùng đúng tỷ lệ.
- Phun phủ đều và bảo đảm đủ thời gian tiếp xúc.
Nguyên tắc cần nhớ là: không thể sát trùng hiệu quả trên một bề mặt chưa được làm sạch.
2. DUNG DỊCH ĐƯỢC PHA SAI TỶ LỆ
Pha quá loãng có thể khiến dung dịch không đạt nồng độ cần thiết. Pha quá đặc lại gây lãng phí, tăng nguy cơ kích ứng và chưa chắc nâng cao hiệu quả.
Một số hộ còn sử dụng cùng một tỷ lệ cho mọi mục đích: phun nền chuồng, sát trùng phương tiện, xử lý dụng cụ và khu vực có nguy cơ cao. Trong khi đó, mỗi mục đích có thể cần tỷ lệ và tần suất khác nhau.
Sai số thường xuất hiện khi bà con:
- Đong sản phẩm bằng mắt.
- Không biết chính xác dung tích thùng nước.
- Dùng nắp chai nhưng không rõ thể tích.
- Pha thêm nước sau khi đã đo.
- Sử dụng nước quá bẩn.
- Tự ý pha chung nhiều hóa chất.
- Dùng lại dung dịch đã pha từ lâu.
Cách khắc phục
- Đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn.
- Sử dụng ca hoặc xi lanh có vạch chia.
- Xác định chính xác lượng nước.
- Pha lượng vừa đủ cho một lần sử dụng.
- Không tự ý tăng hoặc giảm nồng độ.
- Không trộn nhiều sản phẩm nếu chưa xác định tính tương thích.
- Ghi tỷ lệ pha ngay tại khu vực chuẩn bị dung dịch.
Sản phẩm tốt vẫn có thể cho hiệu quả kém nếu được pha và sử dụng không đúng hướng dẫn.
3. PHUN KHÔNG ĐỦ ƯỚT VÀ BỎ SÓT GÓC KHUẤT
Mầm bệnh không chỉ tồn tại ở khu vực giữa nền chuồng. Chúng có thể bám tại những vị trí ít được chú ý như:
- Khe nứt trên nền và tường.
- Mặt dưới máng ăn.
- Rãnh thoát nước.
- Góc chuồng ẩm thấp.
- Thanh chắn và vách ngăn.
- Tay nắm cửa.
- Quạt thông gió.
- Dụng cụ bắt, giữ vật nuôi.
- Ủng và quần áo bảo hộ.
- Bánh xe vận chuyển.
- Khu tập kết phân và chất thải.
Nếu người thực hiện phun quá nhanh, dung dịch chỉ tạo thành một lớp sương mỏng hoặc không bao phủ đủ bề mặt. Sau khi phun, mầm bệnh tại các góc khuất vẫn có thể tiếp tục phát tán.
Cách khắc phục
Bà con nên chia trang trại thành từng khu vực, phun theo thứ tự và ghi lại nơi đã xử lý. Chú ý phun đủ lượng để bề mặt được làm ướt theo hướng dẫn sản phẩm.
Không nên chỉ nhìn thấy mùi thuốc hoặc nền hơi ẩm rồi cho rằng công việc đã hoàn thành.
Xem thêm: BENCID 100 – Siêu Sát Khuẩn Khử Mùi Chuồng Trại
4. KHÔNG ĐỂ ĐỦ THỜI GIAN TIẾP XÚC
Dung dịch sát trùng cần thời gian để tác động lên bề mặt. Nếu vừa phun xong đã rửa lại, đưa vật nuôi vào ngay hoặc để nước mưa cuốn trôi, hiệu quả có thể bị giảm.
Một số trang trại còn phun khi nền chuồng đang quá ướt. Lượng nước còn lại có thể làm thay đổi nồng độ dung dịch tại bề mặt.
Bà con cần lưu ý
- Tuân thủ thời gian tiếp xúc ghi trên nhãn.
- Không rửa lại ngay sau khi phun nếu không có hướng dẫn.
- Hạn chế người và phương tiện đi qua khu vực đang xử lý.
- Tránh phun ngay trước khi trời mưa tại khu vực ngoài trời.
- Bảo đảm chuồng được thông thoáng.
- Khi thay đàn, nên có thời gian trống chuồng phù hợp để làm sạch, sát trùng và làm khô.
Việc đưa đàn mới vào chuồng ngay sau khi xuất đàn cũ khiến quá trình làm sạch bị rút ngắn và nguy cơ mầm bệnh lưu tồn tăng lên.
5. NGƯỜI VÀ PHƯƠNG TIỆN LIÊN TỤC ĐƯA MẦM BỆNH TRỞ LẠI
Chuồng vừa sát trùng có thể bị tái nhiễm ngay sau đó nếu người chăm sóc đi từ khu bệnh sang khu khỏe mà không thay ủng, quần áo hoặc vệ sinh tay.
Những đường đưa mầm bệnh vào trại thường gặp gồm:
- Người chăm sóc đàn.
- Khách đến tham quan.
- Nhân viên kỹ thuật đi qua nhiều trang trại.
- Xe chở cám.
- Xe vận chuyển vật nuôi.
- Thương lái và dụng cụ bắt đàn.
- Bao tải, khay, lồng và thiết bị dùng chung.
- Giày dép dính bùn, phân hoặc đất.
FAO lưu ý rằng người mang theo vật liệu nhiễm bẩn trên quần áo, giày dép và tay có thể trở thành điểm phá vỡ an toàn sinh học trong trang trại.
Cách khắc phục
- Hạn chế người không có nhiệm vụ vào trại.
- Bố trí khu thay quần áo và ủng.
- Có dụng cụ riêng cho từng khu nuôi.
- Vệ sinh trước rồi mới bước qua hố sát trùng.
- Làm sạch bánh xe trước khi phun dung dịch.
- Tổ chức hướng di chuyển từ khu khỏe đến khu nguy cơ cao.
- Không quay lại khu khỏe sau khi đã vào khu bệnh trong cùng ca làm việc.
Hố sát trùng chứa đầy bùn, phân và nước mưa không còn là hàng rào bảo vệ đáng tin cậy.
6. RUỒI, MUỖI, CHUỘT VÀ ĐỘNG VẬT TRUNG GIAN CHƯA ĐƯỢC KIỂM SOÁT
Sát trùng nền chuồng nhưng bỏ qua côn trùng và động vật trung gian khiến mầm bệnh vẫn có khả năng di chuyển giữa các khu vực.
Ruồi có thể tiếp xúc với phân, chất thải rồi đậu lên máng ăn. Chuột có thể đi qua kho thức ăn, đường ống và nhiều khu chuồng. Chim hoang, chó mèo hoặc động vật khác cũng có thể làm tăng nguy cơ mang vật chất nhiễm bẩn vào khu nuôi.
Bà con cần
- Dọn thức ăn rơi vãi.
- Che kín kho thức ăn.
- Thu gom phân và xác động vật kịp thời.
- Loại bỏ nơi nước đọng.
- Bịt các khe chuột có thể xâm nhập.
- Kiểm soát ruồi, muỗi bằng biện pháp phù hợp.
- Không để chó, mèo hoặc động vật không liên quan đi tự do trong trại.
Kiểm soát côn trùng và chất thải phải được thực hiện song song với sát trùng.
7. KHÔNG GHI CHÉP VÀ KHÔNG ĐÁNH GIÁ LẠI QUY TRÌNH
Nếu không có sổ theo dõi, bà con rất khó biết khu vực nào đã được vệ sinh, tỷ lệ pha là bao nhiêu và bệnh thường tái diễn vào thời điểm nào.
Trang trại nên ghi lại:
- Ngày vệ sinh và sát trùng.
- Sản phẩm, tỷ lệ và lượng dung dịch đã dùng.
- Khu vực được xử lý.
- Người thực hiện.
- Ngày nhập và xuất đàn.
- Lịch vaccine.
- Tình trạng sức khỏe đàn.
- Thuốc đã sử dụng.
- Số con mắc và số con chết.
- Diễn biến sau khi xử lý.
Ghi chép giúp nhận ra quy luật. Chẳng hạn, bệnh có thể thường xuất hiện sau khi nhập đàn mới, sau một chuyến xe vào trại hoặc sau giai đoạn thời tiết thay đổi.
BẢNG KIỂM TRA NHANH KHI BỆNH TÁI DIỄN
| Vấn đề cần kiểm tra | Câu hỏi bà con nên đặt ra |
|---|---|
| Làm sạch | Phân và chất hữu cơ đã được loại bỏ trước khi phun chưa? |
| Tỷ lệ pha | Dung dịch có được đong chính xác theo nhãn không? |
| Độ bao phủ | Góc khuất, rãnh nước và dụng cụ đã được phun đủ chưa? |
| Thời gian tiếp xúc | Dung dịch có bị rửa hoặc cuốn trôi quá sớm không? |
| Nguồn nước | Bể, đường ống và núm uống đã được kiểm tra chưa? |
| Con giống | Đàn mới nhập có được cách ly không? |
| Người và xe | Quy trình ra vào trại có được tuân thủ không? |
| Côn trùng | Ruồi, muỗi và chuột đã được kiểm soát chưa? |
| Môi trường | Chuồng có ẩm, nóng, bí hoặc tích tụ khí độc không? |
| Chẩn đoán | Nguyên nhân gây bệnh đã được xác định đủ căn cứ chưa? |
| Dùng thuốc | Đàn có nhận đúng liều và đủ liệu trình không? |
| Ghi chép | Có dữ liệu để so sánh giữa các lần phát bệnh không? |
QUY TRÌNH XỬ LÝ KHI BỆNH TIẾP TỤC QUAY LẠI
Bước 1: Tạm dừng việc đổi thuốc liên tục
Không tiếp tục thử thêm nhiều sản phẩm khi chưa đánh giá nguyên nhân.
Bước 2: Cách ly nhóm có biểu hiện
Tách riêng nếu điều kiện trang trại cho phép và sử dụng dụng cụ chăm sóc riêng.
Bước 3: Kiểm tra toàn bộ môi trường
Đánh giá nền chuồng, thông gió, mật độ, thức ăn, nước uống và đường ống.
Bước 4: Xem lại quy trình sát trùng
Kiểm tra công đoạn làm sạch, tỷ lệ pha, lượng phun, độ bao phủ và thời gian tiếp xúc.
Bước 5: Rà soát các đường tái nhiễm
Xem lại con giống, người, xe, dụng cụ, côn trùng và khu xử lý chất thải.
Bước 6: Liên hệ người có chuyên môn
Cung cấp hình ảnh, video, lịch sử dùng thuốc và diễn biến cụ thể.
Bước 7: Xét nghiệm khi cần thiết
Nếu đàn mắc kéo dài, chết bất thường hoặc không đáp ứng, cần có đánh giá chuyên sâu hơn.
MEGATECH ĐỒNG HÀNH CÙNG BÀ CON TÌM ĐÚNG ĐIỂM TÁI NHIỄM
Khi bệnh tái diễn, điều bà con cần không chỉ là thêm một chai sát trùng hoặc đổi sang một loại thuốc mới. Quan trọng hơn là tìm ra mắt xích đang làm quy trình phòng bệnh mất hiệu quả.
Đội ngũ chuyên môn của Megatech sẵn sàng hỗ trợ bà con 24/7 trong việc:
- Rà soát quy trình vệ sinh và sát trùng.
- Hướng dẫn tính lượng dung dịch theo diện tích.
- Kiểm tra cách pha và cách phun.
- Đánh giá nguy cơ từ thức ăn và nguồn nước.
- Tìm hiểu đường đi của người, xe và dụng cụ.
- Theo dõi diễn biến của đàn.
- Hướng dẫn sử dụng sản phẩm đúng mục đích.
- Nhận biết trường hợp cần bác sĩ thú y hoặc cơ quan chức năng hỗ trợ.
Hoạt động chuyên môn của Megatech có sự đồng hành của GS.TS. NGƯT. Nguyễn Văn Thanh, chuyên gia với gần 50 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y.
Theo định hướng của Thầy, không thể đánh giá bệnh chỉ qua một triệu chứng và cũng không thể giải quyết mọi vấn đề chỉ bằng thuốc. Muốn hạn chế tái phát, cần xem xét đồng thời tác nhân gây bệnh, vật nuôi, môi trường, thức ăn, nước uống và quy trình chăm sóc.
Sát trùng không phải một hành động riêng lẻ. Đó là một phần của quy trình an toàn sinh học liên tục, trong đó mọi mắt xích đều phải được kiểm soát để bảo vệ đàn vật nuôi.
Hotline Tư Vấn Kỹ Thuật: 096.868.1302
Fanpage Megatech Việt Nam: Link Fanpage
Liên hệ đội ngũ kỹ thuật Megatech để được tư vấn giải pháp chăn nuôi phù hợp
